Πυροβασία: αναβίωση της διονυσιακής λατρείας

[Ἀριστοκλῆς]

Η 21η Μαΐου δεν είναι μόνο η γιορτή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Στην Αγία Ελένη Σερρών στις 21 Μαΐου γιορτάζονται με βακχικό μεγαλείο τα "Αναστενάρια", γιορτή με εξαιρετικό λαογραφικό και θρησκειολογικό ενδιαφέρον που διασώζει τα στοιχεία της αρχαίας λατρείας του Διονύσου.

Πρόκειται για ένα έθιμο που έχει μεταφερθεί στις Σέρρες από απομακρυσμένα θρακικά χωριά και έχει διατηρηθεί από τους πιστούς του με στοιχεία εκπληκτικά πρωτογονικά.

Οι Αναστενάρηδες αποτελούν μια ιδιαίτερη κάστα, ένα τρόπον τινά "τάγμα". Τελούν τη λατρεία τους σπανίως στην εκκλησία και προτιμούν ιδιωτικά ιερά που λέγονται "κονάκια". Ο ανώτατος ιεράρχης τους, ο Αρχιαναστενάρης, είναι μάντης, εξορκιστής, θεραπευτής, βροχοποιός και θεμελιωτής ιερών και οίκων.

Η Πυροβασία είναι ίσως γνωστή για την ικανότητα των Αναστενάρηδων να περπατάνε σε αναμμένα κάρβουνα χωρίς να καίγονται ("ακαΐα"). Λίγοι γνωρίζουν ότι η ακαΐα είναι μόνο ένα μέρος της τελετουργίας. Η τελετή ξεκινά την παραμονή της 21ης Μαΐου με τη ζωοθυσία και εν συνεχεία τη μεταφορά των αναστενάρικων εικόνων από την εκκλησία του χωριού στο κονάκι, όπου τελείται η αγρυπνία. Εκεί οι μύστες προετοιμάζονται ώστε να περιέλθουν σε ένθεο έκσταση και οιστροπληξία, πρωτού προχωρήσουν στην πυροβασία.

Το πρωί της 21ης Μαΐου τα αναστενάρικα κωδωνοφόρα εικονίσματα μεταφέρονται στο Αγίασμα και το απόγευμα τελείται η πάνδημος πυροβασία. Η φωτιά (που χαρακτηρίζεται ιερή) ανάβει από συγκεκριμένο μύστη, ο οποίος κατέχει το προνόμιο αυτό προγονικά. Οι Αναστενάρηδες εισέρχονται έπειτα στο χώρο και υπό τη συνοδεία τυμπάνων οδηγούνται σε εκστασιακή μέθη και περπατούν ξυπόλητοι πάνω στα αναμμένα κάρβουνα.

http://news.pathfinder.gr/news/culture/news/399905.html

[Άβαρις]

Αυτο που με είχε αφήσει άφωνο βλέποντας ενα αντίστοιχο ντοκυμαντέρ ήταν η πυροστασία πάνω στα αναμένα καρβουνα, που έκανε ένας αντρας χωρίς καν να σηκώνει εστω και λιγο το πόδι του, όπως επίσης και μια γυναίκα που μπήκε με τη ναυλον καλτσα η οποία και δεν κάηκε.

Αναρωτιέμαι τι δυνατότητες έχει το ανθρώπινο σώμα που δεν τις γνωρίζουμε να τις λειτουργήσουμε.

[Αταλάντη]

Το έλαβα με ε-μέιλ:

Με αναβολή μια εβδομάδος, την Κυριακή 27 Ιουλίου 2008 θα γίνει τελικά η πυροβασία στο Περιστέρι Αττικής.

Η τελετή έναρξης θα γίνει το πρωί στις 12 το μεσημέρι. Με την δύση του Ηλίου θα γίνει η πυροβασία. Θα ακολουθήσει συμπόσιο με τις προσφορές τροφίμων και ποτών.

Ελάτε να τιμήσουμε ένα πανάρχαιο Ελληνικό έθιμο και να διασκεδάσουμε με γνήσιο Ελληνικό τρόπο.

Θα γίνει λήψη ταινίας και εάν θέλετε ενδυθείτε με αρχαιοελληνική διάθεση.

Διεύθυνση:

Σπαρτάκου 2
Περιστέρι 12136

Χάρτες:

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΥΡΟΒΑΣΙΑ ΤΗΣ 20ης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2008

Εύμολπος

Τελετάρχης πυροβασιών: Επίκουρος - Γεώργιος Βράϊλας.

Έχει κι άλλον ένα χάρτη αλλά αρνείται πεισματικά να αναρτηθεί.

Για την πυροβασία δείτε και αυτό:

http://alkman1.blogspot.com/2008/07/anastenaria-ancient-ecstatic-fire.html

[ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΤΑΛΑΝΙΚΑΣ]

Βρέθηκα στον χώρο που έγινε η τελετή. Ηταν μία πολύ απλή, όμορφη αυλή σπιτιού, με οπωροφόρα δένδρα. Όταν έφθασα εκεί η φωτιά έκαιγε και σιγά σιγά τα ξύλα γίνονταν κάρβουνα. Σε λίγο άρχισε το τελετουργικό της προετοιμασίας των πυροβατών με χορό υπό τους ήχους των τυμπάνων. Ακούσθηκαν ύμνοι ενώ το θυμίαμα κατελάμβανε τον χώρο. Ακολούθησε η κοινωνία πάντα υπό τους ήχους των τυμπάνων. Όταν πλέον η φωτιά είχε δημιουργήσει την «βάσι», ο χορός μετεφέρθη γύρω απ' αυτήν. Πρώτα ο τελετάρχης έκανε την αρχή και στην συνέχεια οι υπόλοιποι, άλλοι δειλά και φοβισμένα και άλλοι με την σιγουριά προηγουμένων εμπειριών.
Η τελετή ετελείωσε με συμπόσιο, αργά κοντά στά μεσάνυκτα, με τις προσωπικές ευχές όλων.
Η επομένη τελετή θα πραγματοποιηθή στις 5 Οκτωβρίου με πορεία από τον Κεραμεικό στην Ελευσίνα, όπου και θα γίνη η πυροβασία.

Και το αστείο της υποθέσεως ήταν ο γείτονας που από το απέναντι μπαλκόνι εφώναζε διάφορα «χριστιανικά» (αντίχριστοι, βρωμιάρηδες  κ.λπ.)

[Αγησίας]

Και το αστείο της υποθέσεως ήταν ο γείτονας που από το απέναντι μπαλκόνι εφώναζε διάφορα «χριστιανικά» (αντίχριστοι, βρωμιάρηδες  κ.λπ.)

Πάλι καλά που δεν σας κατηγόρησε ότι ... σφετερίζεστε χριστιανικά έθιμα     

[Δικτύων]

Και το αστείο της υποθέσεως ήταν ο γείτονας που από το απέναντι μπαλκόνι εφώναζε διάφορα «χριστιανικά» (αντίχριστοι, βρωμιάρηδες  κ.λπ.)

θλιβερός τύπος..

[Νικηφόρος]

Αναλογίζομαι πόσο "μακριά" είναι από όλους εμάς που εμβιούμε εντός των τσιμεντουπόλεων και πόσο απόκοσμα μας ακούγονται κάτι τέτοιες καταστάσεις.
Πόσο κοντά όμως ερχόμαστε και πόσο αληθινά γίνονται όλα γρήγορα καθώς γινόμαστε παρόντες σε αυτά τα δρώμενα που αμι τι άλλο είναι τρόπον τινά οι Μαραθωνοδρόμοι του χρόνου που για αυτούς ο αγώνας δεν έχει τελειώσει ακόμα (ή αρνούνται να τον λήξουν).

[Λυκόφρων]

Αναλογίζομαι πόσο "μακριά" είναι από όλους εμάς που εμβιούμε εντός των τσιμεντουπόλεων και πόσο απόκοσμα μας ακούγονται κάτι τέτοιες καταστάσεις.

Άσ'τα να πάνε. 36 ώρες πέρασα χωρίς ρεύμα και σήμερα το πρωΐ που ξύπνησα για δουλειά αναρωτιόμουν που είναι να πάω και τι ακριβώς κάνω εκεί...

[Δέσποινα]

Αναβιώνει το έθιμο «Αναστενάρια»
21/05/2008

Σέρρες- Ανήμερα της γιορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης αναβιώνει ένα παραδοσιακό ελληνικό θρησκευτικό έθιμο τα «Αναστενάρια». Κύριο χαρακτηριστικό του εθίμου είναι η εκτέλεση πυροβασίας, δηλαδή βαδίσματος με γυμνά πόδια πάνω σε ένα στρώμα πυρακτωμένων κάρβουνων. Η τελετουργία των Αναστεναρίων άρχισε το απόγευμα της 20ής Μαΐου στο κοντάκι, σε ένα χώρο όπου φυλάσσονται οι εικόνες των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, οι οποίες αποτελούν τα πολυτιμότερα κειμήλια για τους Αναστενάρηδες.
 
Τις ονομάζουν «Χάρες» και «Παππούδες» και τις έχουν σε υφασμάτινη θήκη, από όπου κρέμονται κουδουνάκια και πολλά αφιερώματα. Στο κονάκι φυλάσσονται και τα «αμανέτεια», μαντήλια που θεωρούνται ιερά, πολύτιμα και αυτά προγονικά κειμήλια. Στο ίδιο χώρο φυλάσσονται και τα αναστενάρικα όργανα, η λύρα και το νταούλι σήμερα, παλιότερα η γκάιντα. Το απόγευμα της 20ής Μαΐου, ξεκίνησαν να συγκεντρώνονται στο κονάκι άντρες και γυναίκες Αναστενάρηδες , όπου τελείται η αγρυπνία και γενικά η προετοιμασία των Μυστών για οιστροπληξία. Η τελετή των αναστενάρηδων έχει πολύ ενδιαφέρουσες ιεροπραξίες και μυσταγωγίες όπως η τελετουργική ζωοθυσία, ένθεη έκσταση, πυροβασία.
 
Το πρωί της 21ης Μαΐου μετά τη Θεία Λειτουργία, οι Αναστενάρηδες μετέφεραν τα Αναστενάρικα κωδωνοφόρα εικονίσματα και τα έβαλαν στο ʼγιασμα. Κατά τους Αναστενάρηδες οι «χάρες» τους δίνουν την ικανότητα να περπατάνε πάνω στα κάρβουνα. Το απόγευμα γίνεται η πρώτη μεγάλη πυροβασία. Η Ιερή πυρά ανάβεται από τον ανώτατο ιεράρχη τους τον Αρχιαναστενάρη  που κατέχει το προνόμιο του λειτουργήματος αυτού από προγονική κληρονομιά. Όταν κατακαθίσουν οι φλόγες και σχηματιστεί παχιά ανθρακιά, τότε καταφθάνουν οι Αναστενάρηδες με πομπή και αρχίζουν κυκλικό χορό γύρο από την Ιερή ανθρακιά, ενώ η μουσική συνεχώς δυναμώνει και γίνεται πιο γρήγορη.
 
Οι Αναστενάρηδες υψώνουν δεητικά τα χέρια τους προς τις Χάρες, κάθιδροι και κάτωχροι. Η προσδοκία να τους «πιάσει ο ʼγιος» κυριεύει τις ψυχές τους. Κυριαρχούν στεναγμοί και επιφωνήματα. Οι εκλεκτοί αρχίζουν το χορό κρατώντας εικόνες και αμανέτεια. Ο χορός στατικός, μονότονος και παράλληλα συγκλονιστικός διαρκεί μέχρι τα μεσάνυχτα. Το όνομα αναστενάρια πάρθηκε από το αναστενάρι, το εικόνισμα που κρατούν σ' όλη τη διάρκεια της γιορτής στα χέρια τους και που θεωρείται ο ανώτατος αρχηγός των αναστενάρηδων.
 
Αρκετοί μελετητές διαπιστώνουν ότι οι χοροί των αναστενάρηδων διατηρούν στοιχεία από τους Διονυσιακούς οργιαστικούς χορούς της αρχαιότητας και θεωρούν ότι η προέλευση του εθίμου βρίσκεται στις Διονυσιακές τελετές. ʼλλωστε, ο τόπος που αναπτύχθηκε η Διονυσιακή λατρεία και το έθιμο είναι κοινός. Τα «Αναστενάρια» επιχωρίαζαν παλιότερα στη ΒΑ Θράκη με κέντρο της εθιμικής εκδήλωσης το Κώτσι, το μεγαλύτερο χωριό της περιφέρειας, και το χωριό Μπροντίβο. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1923,οι κάτοικοι της περιοχής αυτής της Θράκης εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές του ελλαδικού χώρου και κυρίως στη Μακεδονία, όπου μαζί με τα άλλα έθιμά τους μετέφεραν και τα Αναστενάρια.
 
Οι Αναστενάρηδες, φοβούμενοι τις αντιδράσεις των νέων σύνοικών τους, μέχρι το 1943, δεν έδιναν δημοσιότητα στο έθιμο, το οποίο αναβίωσε για πρώτη φορά δημοσίως το 1943. Σήμερα αναβιώνει στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, στην Αγία Ελένη και στην Κερκίνη Σερρών, στη Μελίκι Ημαθίας και στη Μαυρολεύκη της Δράμας. Ο αριθμός των αναστενάρηδων δεν ξεπερνά τους 60, και σύμφωνα με μαρτυρίες των ίδιων, η μύηση στην τελετουργία είναι πολυσήμαντη αλλά και αυστηρή. Όπως επισημαίνουν, στα αναστενάρια παίζει σημαντικό ρόλο η ίαση της ψυχής, καθώς επίσης και ο σεβασμός που αποδίδει ο κάθε Αναστενάρης. Στα πέλματα τους δεν παρατηρείται κανένα έγκαυμα, φαινόμενο που δεν επιδέχεται επιστημονική εξήγηση. Το ακραίο φαινόμενο προαιώνιο και οικουμενικό, παραμένει, ανεξήγητο, αληθινό μυστήριο.  Οι εκδηλώσεις ξεκινάνε την παραμονή της 21ης Μαΐου και τελειώνουν το βράδυ της 23ης.
 
Φέτος στις εκδηλώσεις του εθίμου στην Αγία Ελένη Σερρών φιλοξενείται για πρώτη φορά και ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού Μπροντίβο της Βουλγαρίας.
 
http://www.greekinsight.com/?conID=11092
 
ΥΓ. Μην με κράξει πάλι κανείς για το αν είναι επίκαιρο ή όχι το θέμα.   
Βρήκα πληροφορίες και το συμπλήρωσα. 

[ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΤΑΛΑΝΙΚΑΣ]

Η πυροβασία πάντα είναι επίκαιρη κορίτσι μου.
Ειδικά αυτές τις ημέρες, ξέρεις πόσοι κρανοφόροι πυροβατούν;

[Δέσποινα]

Αχαχα   
Καλό!!

[Δημήτρης]

Και ποσοι πυροφοροι κρανοβατουν, θα προσθετα  

[Αταλάντη]

Δρώμενο πυροβασίας οργανώθηκε στην περιοχή της Ελευσίνας (19/1/2009). Η μέρα ξεκίνησε με ξενάγηση στον ιερό χώρο της Ελευσίνας και συνεχίστηκε σε ιδιωτικό χώρο (που ευγενώς παραχωρήθηκε από έναν εκ των πυροβατών), με την προετοιμασία του δρώμενου της πυροβασίας. Διοργανωτές του δρώμενου ήταν τα μέλη της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας "Κήπος - Μυθικές Ελληνικές Διαδρομές " που φρόντισαν -ανάμεσα στ' άλλα- για το άναμα και την τροφοδότηση της πυράς και την φιλοξενία και το δείπνο που προσφέρθηκε στους συμμετέχοντες. Της πυροβασίας προηγήθηκε μικρό τελεστικό με απαγγελία ορφικών ύμνων στις θεότητες Εστία , Υγίεια , Δήμητρα και Διόνυσο.

Δείτε το ΒίντεοΜέσα σε ένα κλίμα ενθουσιαστικό, συνεπικουρούμενο από τους ήχους τυμπάνων και τις ιαχές "Ιω Βάκχε", οι περισσότεροι απ' τους παρευρισκόμενους άφησαν για λίγο πίσω τις λογικές διαδικασίες και στράφηκαν στο μονοπάτι της καρδιάς. Πήραν τον δρόμο της φωτιάς, καταργώντας την αρρώστια και τον θάνατο, αποδεικνύοντας πως ο καθένας κρύβει μέσα του έναν Διόνυσο Ζαγρέα που μπορεί να μετατρέψει σε Διόνυσο Ελευθερέα.   

http://www.schizas.com/site3/index.php?option=com_content&task=view&id=327&Itemid=46

[Δικτύων]

εεετσι!